رخ داده با برادران ايرانى خود شريك هستيم ، به روان پاك ارباب قلم و مجاهدان راه آزادى كه به فرمان جلادان نامرد ، در راه وطن به شهادت رسيده‌اند ، كرنش مىكنيم و نجات ملت ايران را از اين مصيبت و خوشبختى مردم آن را از صميم قلب آرزومنديم . » « 1 » على اكبر صابر يكى از شخصيّتهاى مبارز اين دوران ، صابر شاعر بزرگ ملّى آذربايجان است كه در 1862 ميلادى يا ( 1279 ه . ق ) در « شماخى » يكى از شهرهاى قديمى شيروان به دنيا آمده است . فعاليت سياسى صابر : « بعد از شكست روسيه از ژاپن و پس از حادثهء نهم ژانويه 1905 ( يكشنبه خونين ) در سرتاسر روسيه و ايالات تابعهء آن از جمله در باكو آتش انقلاب شعله‌ور گرديد ، و در نتيجهء انقلاب و رهايى مردم از ظلم و استبداد ، ادبيّات و هنرهاى زيبا از تئاتر و موسيقى و نقاشى تا حد زيادى رونق يافت و چنان كه گفتيم جليل محمد قلىزاده در سال 1906 ميلادى نخستين روزنامهء فكاهى را به نام ملا نصر الدّين انتشار داد و روشنفكران را دور خود جمع كرد . صابر به اين جبههء ادبى پيوست و اشعار وى در اوراق ملا نصر الدّين منتشر گرديد . » « صابر از حيث مضامين اشعار و خصوصيّات هنريش شاعرى است رئاليست و متجدّد ، كه انقلابى در ادبيّات آذربايجان و دورهء جديدى در طنزنويسى پديد آورده است ، با اينكه اشعار صابر به زبان تركى سروده شده است ، ترجمه فارسى آثار او نيز دلپذير و هيجان‌انگيز است . » عباس صحّت از شعراى رمانتيك قفقاز دربارهء صابر مىگويد : « اشعار صابر در اين پنج سال بيش از يك اردوى مسلح در پيروزى مشروطيّت ايران مؤثر افتاد . » « صابر اطلاعات و معلومات تاريخى كافى دربارهء ايران داشت ، از استبداد مطلق شاه ، خودسرى خانان و مالكان و نفوذ روزافزون سرمايه‌هاى خارجى و عقب‌ماندگى سياسى و اقتصادى و فرهنگى اين كشور باخبر بود ، وضع رقّت‌بار دهقانان زحمتكش ايرانى را كه از فشار اربابان به تنگدستى و گدايى افتاده و براى جستجوى كار به مراكز صنعتى قفقاز ( آن سوى رود ارس ) روى آورده بودند به رأى العين مىديد و به خصوص از سال 1905 به بعد مانند ساير هوشمندان قفقاز حوادث ايران را پا به پا دنبال مىكرد و مجموع اين معلومات و مشهودات و تأثرات بود كه اساس و بنيان اشعار بىنظير صابر دربارهء ايران را تشكيل مىداد . . . » « 2 »

--> ( 1 ) . همان كتاب ، از ( صبا تا نيما ) ، از ص 36 تا 44 به اختصار . ( 2 ) . همان كتاب از ص 47 ، 50 ، 51 ، 56 .